Alaliya

Alaliya nutq oldi rivojlanishining turli anomaliyalari tufayli rivojlanishi mumkin.

Antenatal (bachadon ichi) davrda asosiy omillar quyidagilardan iborat:

• gipoksiya;

• chala tug‘ilganlik;

• TORCH-sindrom;

• perinatal patologiya;

• chaqaloqlar asfiksiyasi;

• onadagi kasalliklar

Irsiy moyillik ham ahamiyatga ega: nutq kam rivojlangan bolalarda ko‘pincha miyaning nutq sohalariga ta’sir qiluvchi irsiy omillar kuzatiladi.

Asosiy etiopatogenetik omillar:

• raxit;

• meningitlar;

• gipotrofiya;

• ensefalitlar;

• endokrin buzilishlar;

• bosh miya jarohatlari;

• yetarli darajada rivojlanmaganlik

Bosh miyaning organik shikastlanishida erta yoshda neyronlarning rivojlanishi sekinlashadi, bu esa nutq funksiyasining buzilishiga olib keladi.

Motor alaliyada psixologik va nevrologik anomaliyalar kuzatiladi, ular harakat ko‘nikmalarining buzilishida namoyon bo‘ladi. Bunday holatdagi bolalar harakat koordinatsiyasida qiyinchiliklar va noqulayliklarni boshdan kechiradilar, bu esa poyabzal iplarini bog‘lash, tugmalarni qadash, o‘z-o‘ziga xizmat ko‘rsatish va jumboqlarni taxlash kabi oddiy vazifalarni bajarishni qiyinlashtiradi.Alaliyada psixologik rivojlanish:

• Tovush talaffuzidagi nuqsonlar
• Kamharakatlilik
• Diqqatning buzilishi
• Nutqni tushunishning buzilishi
• Ish qobiliyatining pasayishi
• Emotsional muammolar
• Giperaktivlik
• Nutq rivojlanishidagi kechikish

Sensor, motor va aralash alaliyani tuzatish uchun kompleks davolash, shu jumladan tibbiy-psixologik va pedagogik terapiya va miyani rag‘batlantirish uchun dori-darmonlar qo‘llaniladi.

Samarali fizioterapevtik muolajalar quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

• DMV

• IRT

• suv bilan davolash

• lazeroterapiya

• elektroforez

• magnitoterapiya

• elektropunktura

• transkranial elektrostimulyatsiya

Alaliyani davolashda harakat, fikrlash va xotirani rivojlantirish muhimdir. Logopedik terapiya tovush-harflarni qo‘yish, tushunchalarni vizualizatsiya qilish va diqqatni jamlashni, shuningdek, logopedik massaj va logoritmikani o‘z ichiga olishi kerak.

Alifbo, hisob va yozishni erta o‘rganish xotirani rivojlantirishga, so‘zlarga bo‘g‘inlar tuzishga va nutqni nazorat qilishga yordam beradi.

Motor alaliya uchun quyidagilarga urg‘u berish kerak:

• nutqiy faollikni rag‘batlantirishda;

• bog‘lanishli nutqni rivojlantirish;

• so‘z boyligini oshirish;

• grammatika.

Sensor alaliyada quyidagilar muhimdir:

• nutqiy va nutqsiz tovushlarni farqlash;

• so‘zlar va ko‘rsatmalarni tushunmoq

Quyidagilar ustida ishlash zarur:

• fonematik idrok etish;

• akustik ko‘nikmalar;

• assotsiativ qator

Alaliyada korreksion ishning erta boshlanishi aqliy rivojlanishning kechikishini oldini olgan holda psixik funksiyalar va nutqning tiklanishini tezlashtiradi.

Xavf guruhiga tug‘ruq paytida asfiksiya, bosh miya jarohati, homila ichidagi meningit, ensefalit yoki intoksikatsiyani boshdan kechirgan bolalar kiradi.

Motor alaliyada tiklanish oqibati odatda yaxshi bo‘ladi. Sensor va sensomotor alaliya uchun davolash natijasi kamroq bashorat qilinadi va nutq markazlarining shikastlanish darajasiga, yondosh patologiyalarning mavjudligiga va psixosomatik buzilishlarga bog‘liq. Maktab yoshida nutqining to‘liq rivojlanmagan bolalarda yozma nutqning disleksiya va disgrafiya kabi buzilishlari paydo bo‘lishi mumkin.

Alaliyaning oldini olish quyidagilarni o‘z ichiga oladi:

homiladorlikni kuzatish;

uzoq muddat ko‘krak berib boqish;

tug‘ma patologiyalarni erta tashxislash;

bolaning kompleks jismoniy rivojlanishi.